Ճգնաժամ-հեղաշրջում, անցումային վիճակ, ճեղք, իրավիճակ, որի դեպքում նպատակներին հասնելու համար գոյություն ունեցող բոլոր միջոցները դառնում են անբավարար, որի արդյունքում առաջանում են անկանխատեսելի իրավիճակներ։ Ճգնաժամը ի հայտ է բերում թաքնված հակասություններ և անհամաչափություններ։ Ճգնաժամի փայլուն օրինակ է հեղափոխությունը։ Կարող է դիտվել որպես ֆենոմեն՝ անիրական մի բան, տնտեսական գործոն՝ գործունեության պայման, քաղաքական, սոցիոլոգիական, տնտեսական կատեգորիա։ Ճգնաժամերը լինում են տնտեսական, ռազմա-քաղաքական, կրոնական, հոգեբանական, մշակութային, էներգետիկական, ներքաղաքական, սոցիալական, ֆինանսական և էկոլոգիական։
Տնտեսական ճգնաժամ։
Տնտեսական ճգնաժամ առաջանում է, երբ խախտվում է ապրանքների և ծառայությունների առաջարկի և պահանջարկի հավասարակշռությունը։ Մրցակցության վրա հիմնված տնտեսության դեպքում արդյունավետ սեփականատերերի զանգվածային ընտրություն է կատարվում։ Ճգնաժամը կարող է նորացնել գաղափարական, քաղաքական պայմանները և այլն։ Տնտեսական ճգնաժամ— տնտեսագիտության մեջ ճգնաժամը մեկ կամ մի քանի տնտեսություններում տնտեսական գործունեության կայուն, երկարատև անկումն է։ Դա ավելի կտրուկ տնտեսական անկում է քան պարզապես անկումը, ինչը դանդաղեցնում է տնտեսական գործունեությունը բնականոն աշխատանքը։ Ճգնաժամը բնութագրվում է իր երկարատևությամբ, գործազրկության բարձր մակարդակով, վարկային մատչելիության անկումով, արտադրանքի ծավալի կրճատումով։ Մատակարարները սկսում են կրճատել արտադրությունն ու ներդրումները, տեղի են ունենում ավելի մեծ սնանկություններ, էապես նվազում են առևտրի ծավալները։ Գների գնանկումը, ֆինանսական ճգնաժամերը և բանկային խափանումները նույնպես ճգնաժամի ընդհանուր տարրեր են որոնք սովորաբար չեն հայտնվում անկման ընթացքում։
Ճգնաժամ կարելի է համարել այն իրավիճակը, երբ.
• որպես գործողության արդյունք տեղի է ունենում վնաս,
• նախորդ մոդելի գործողության անհնարին շարունակությունը,
• հետաձգվում է որոշման ընդունումը,
• առաջանում է թարմացնելու հնարավորույթուն։
Քաղաքական ճգնաժամ։
Հասարակական որևէ կառույցի դժվար անցումային վիճակն է, որն արտահայտվում է գործունեության ընդմիջումով։ Քաղաքական ճգնաժամի ժամանակ տեղի է ունենում սոցիալ-քաղաքական հակասությունների սրում, կոնֆլիկտային իրավիճակների ձևավորում, տնտեսական կառավարման թուլացում։ Քաղաքական ճգնաժամի սրացումը կարող է հանգեցնել քաղաքական ինստիտուտների քայքայմանն ու անիշխանությանը։
քաղաքական ճգնաժամն իրենից ներկայացնում է մի իրավիճակ, երբ քաղաքական ինստիտուտների նկատմամբ կա տոտալ անվստահություն և նրանք չեն կարողանում համարժեք արձագանքել դրան և չեն կարողանում որոշումների կայացման գործընթացը նորմալ, բնականոն ձևով իրականացնել։
Կրոնական ճգնաժամ
Կրոնական ճգնաժամը նշանակում է սեփական համոզմունքների վերաբերյալ ներքին կասկածի (բախման) վիճակ: Կրոնական ճգնաժամից դուրս գալը կարող է ներառել ինչպես որոշակի համոզմունքների հաստատում, այնպես էլ մերժում:
Մշակութային ճգնաժամ
Մշակութային ճգնաժամերն առաջանում են, երբ փոխանցված ավանդույթը, ներառյալ ժողովրդական ուղիներն ու բարքերը և կրոնական հավատալիքները, այլևս չեն համապատասխանում առօրյա կյանքի ավելի աշխարհիկ հետաքրքրություններին և գործելակերպին:
Սոցիալական ճգնաժամ
Սոցիալական ճգնաժամը վերաբերում է աղետներից բխող միջադեպերին, որոնք վտանգում են բնականոն սոցիալական կարգը և հասարակական անվտանգությունը՝ առաջացնելով սոցիալական գործունեության մեխանիզմի դիսֆունկցիա:
Ֆինանսական ճգնաժամ
Ֆինանսական ճգնաժամը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ կազմակերպությունը տուժում է հսկայական գումարների կորստից: Ֆինանսական խնդիրները, ինչպիսիք են սնանկությունը, եկամուտների կորուստները, գնաճը կամ շուկայում տենդենցի կտրուկ փոփոխությունը, կարող են ֆինանսական ճգնաժամ առաջացնել կազմակերպության մեջ: Ֆինանսական ճգնաժամը կարող է տեղի ունենալ ցանկացած կազմակերպությունում: Ճգնաժամի այս տեսակը շատ բարդ և վնասակար է ամբողջ կազմակերպության համար: Հաճախորդները կարող են կորցնել իրենց վստահությունը, եթե ֆինանսական ճգնաժամը չկարգավորվի ուշադիր և արագ:
Աննա Խաչատրյան 