Day: November 5, 2019

Մասնակիցներ՝ՄարինաՂազանչյան, ՄիլենաՄադոյան, ԱննաԽաչատրյան:

Ժայռապատկերներըքարանձավներիպատերին, առաստաղներին, ժայռերիևքարերիմակերեսներինարվածհնագույնպատկերներնուտեսարաններնեն: Ժայռապատկերներըհայտնիենաշխարհիբոլորմասերում՝ավելիքան120 երկրներում:

ԱռաջինժայռապատկերներըՀայաստանումհայտնաբերվեն1902թ.-իցմինչև1910թ.: Հայաստանումկանաշխարհագրական5 տարախք, որոնցիցեն՝Արագած, Գեղամալեռներ, Սյունիք՝Ուխտասարիլանջեր: Ընդհանուրթվովայստեղկան20 հազարժայռապատկերներ:

Ժայռապատկերներհայտնաբերվելենբազմաթիվերկրներում: Դրանցկատարմանտեխնիկանբազմազանէ՝հանքայիններկերովարվածբազմագույննկարներիցմինչևտարբերորակիուրվագծայինպատկերներուհարթաքանդակներ: Շատերկրներումժայռապատկերներինբնորոշենտեղիկենդանների՝բիզոն, արջ, մամոնտ, ձիևայլտեսակներիպատկերներ, երբեմն՝մարդկանցպատկերներ, որսի, ռազմի, ձկնորսության, ծիսականևայլտեսակներինկարներով:

Գիտնականներիմեծմասիկարծիքով՝ժայռապատկերներըունեցելենմոգական, հմայականկամպաշտամունքայիննշանակություն: Դրանքհիմքենտալիսենթադրելու, որնախնադարիմարդըերկնայինմարմիններիմասինունեցելէյուրօրինակպատկերացումներ:

Հետաքրքիրէ, որհայկականժայռապատկերներումչկանկենցաղայինպատկերներ, ասենք, ինչպեսենմարդիկուտումկամուրախանում, չկանբռնությանևսպանությանտեսարաններ: Չկանաևէրոտիկա, թեևկանմերկմարդկանցպատկերներ: Հավանաբար, ժայռապատկերներիհեղինակներիհամարկարևորէեղելընդգծելպատկերվողօբյեկտների, երևույթների, ևընդհանրապես, կյանքիսրբազանբնույթը: Սակայնգիտությանհամարհատուկհետաքրքրությունունենօրացույցներնուքարտեզները: Դրանքաստղայիներկնքիպատկերնեն, համաստեղությունների, արևիևլուսնիծագելուևմայրմտնելուկետերը: Աստեղայիներկնքումավելիհեշտկողմնորոշվելունպատակովմարդըմոտ5 հազարամյակառաջվառլուսատուներիցկայունևհիշվողկերպարներկազմեց` համաստեղություններ:

ԺԱՅՌԱՊԱՏԿԵՐՆԵՐԻՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆԸ

Նախնադարիընդգրկունգաղափարաբանություննարտահայտելուհամարհնադարիպատկերահաննընտրելէսխեմատիկ, պայմանականձևերը, արվեստիընդհանրացված, վերացարկված, խորհրդապաշտականլեզուն։Նրանքպետքէխորհրդանիշերի՝պատկերագրերիևնշանագրերիմիջոցովսերունդներինպատմեինիրենցկենսագործունեությանբոլորկողմերիմասին։էպիկականպատմողականությանլավագույնարտահայտչաձևերըկարողէինոճավորված, աբստրահվածպատկերներըլինեն, որոնցումնատուրալիստականձևերիմիտումնավորձևափոխմամբստեղծվումէինէքսպրեսիվևդինամիկկերպարներ։Ժայռապատկերներըմիասնականոճիմեջպատմումեննախնադարյանբնապաշտ-բնախույզիդիտարկումներիևերևակայությանխորհրդավորաշխարհիմասին։Գծանկարայինժայռապատկերներընախնադարյանմարդունկարելուանկարողությանարգասիքըչեն, այլնրամտածողությանառաջընթացիհավաստիքը, քանիորսեփականաշխարհայացքընյութականացնելուհամարնաստեղծումէարվեստինորլեզուն՝վերացարկումը, արտահայտելուհամարիրզգայականներաշխարհըևհամատիեզերականպատկերացումներըճիշտայնպիսիարտահայտչաձևով, ինչպիսիքորդեգրվումենմիջնադարյանարվեստի, ապաավանգարդիստականուղղություններիձևաստեղծումներում։Ավանդաբարժայռապատկերներըհամարվելենորսիժամանակհաջողությանհասնելունմիտվածծիսահմայականտեսարաններ՝ամրագրվածքարաբեկորներիվրա։Գիտնականներիմիխումբհակվածէհամարելու, որնախնադարյանմտածողությունըբավականինպարզունակէրնմանխորըգաղափարներարտահայտելուհամար, սակայնմարդըերբեքայնքանկապվածչիեղելբնությամըևերկնքին, ժամանակիպարբերաչափըամրագրելուևկյանքըկանոնակարգելուանհրաժեշտությանը, որքաննախնադարյանժամանակներում։Հետևաբար, ժայռապատկերներիներշնչմանաղբյուրընախնադարյանճանաչողությանփափագնէր, կուտակվածկենսափորձըհավերժացնելումիտումը, բնախույզիպատկերավորերևակայությունը, իրականդիտումներիվրահիմնվածբնապաշտությունը, նաևծիսականհմայությունը, համաձայնորի, բնությանբարեհաճությաննարժանանալուհամարհարկավորէրգերբնականուժերիմիջոցովազդելնրավրա։

ԺԱՅՌԱՊԱՏԿԵՐՆԵՐ

Գեղամալեռներում, ԱրագածիևՈւղտասարիլանջերինհայտնաբերվելենբազմաթիվժայռապատկերներ, որոնցիցհնագույններըստեղծվելեն9000 տարիառաջ:

Դրանցբնորոշենտվյալվայրումապրածկենդանիների, երբեմն՝մարդկանցպատկերներ. որսի, ռազմի, ձկնորսության, ծիսականևայլբնույթիտեսարաններ: Ոմանքարտահայտումենհնագույնժրջանիպաշտամունքինվերաբերվողխորհրդանիշներ:

ԺայռապատկերներըհարուստնյութենտալիսՀայաստանիհնագույնբնակիչներիկենցաղը, սովորություններնուարվեստըուսումնասիրելուհամարևկարևորնշանակությունունեն, որպեսպատմականսկզբնաղբյուրներ:

Գեղամալեռներումժայռապատկերներըարվածենկապույտգույնիքարերիվրա: Քարերըկապույտովեններկվելկայծակիհետևանքով, ևմակերևույթիգույնըխիստտարբերվումէքարիներսիգույնից: Այդպատճառովժայռապատկերներնայնտեղհստակերևումեն, հատկապեսարևիշողինկատմամբճիշտանկյանտակնայելիս:

ՄՈՒՐԱԴՍԱՐԻԺԱՅՌԱՊԱՏԿԵՐՆԵՐԸ

ՀայկականլեռնաշխարհիժայռապատկերներիինքնատիպմիզանգվածտեղադրվածէՄուրադսարից(նորագույնքարտեզներումկոչվումէՀուսոսար) մոտ2 կմհյուսիսևհյուսիս-արևելք: Դրանքսփռվածենառանձինխմբերով, որոնցիցյուրաքանչյուրումկարողենքհաշվելմիքանիտասնյակքարաբեկորներ: Ընդհանուրառմամբ, այստեղառկամոտ200 քարերիվրապահպանվելենժայռապատկերներ, որոնք1960-ականթվականներիցհետազոտողներիուսումնասիրությանառարկաեն: Յուրաքանչյուրքարիվրափորագրվածեն20-իհասնողպատկերներ: Պատկերներըստեղծվելենկլոր, կետիչափծայրունեցող, սուրելուստներիցմաքրազերծված, ձեռքիափիմեջտեղավորվողգործիքով` նախօրոքմտածվածպատկերիուրվագծերըմեթոդաբարծեծելովքարիմակերևույթիվրա: Նմանգործիքներկարողէինծառայելհամապատասխանհղկվածությունունեցողկարծրգետաքարերը:

Ժայռապատկերներըբազմաբովանդակեն. առկաենքրմականհավատալիքներ, անեծքներ, ինչպեսնաևառասպել, կենցաղ, գյուղատնտեսություն, որսորդություն, աղետ, պատերազմևայլերևույթներարտահայտողթեմաներ: Հանդիպումենմարդկանցևկենդանիներիխմբակայինուառանձինտեսարաններ, ֆանտաստիկկերպարներ, նշաններևայլն:

Երբեմնհանդիպումենքարաբեկորներ, որոնցմիքանինիստերըզարդարվածենպատկերներով: Այդպիսիժայռապատկերներիցմեկիվրազարդարվածեներեքնիստ: Դրանցիցմեկիվրապատկերվածէօձ, մյուսներին` այծերևշուն, ընդորում, այծերըտարբերգործառույթներիրականացնողևտարբերիմաստայինբնութագրերունեցողկերպարներեն: Կանմինչևմեջքինհասնողկամարաձևկոտոշներ, երեքստորինվերջույթունեցող«տիեզերականայծեր»: «Տիեզերականայծը» պատկերվածէկամարաձևևունիերկնքիսֆերիկգծապատկեր, որիստորինվերջույթներըերեքնեն, ընդորում, մեջտեղինըխորհրդանշումէպտղաբերությունկամծլածսերմ: Այսնիստինպատկերվածեննաևսովորական«երկրային» այծեր, որոնցիրարմիացածկոտոշներըշեշտումեննրանցդերակատարմանկարևորությունըերկրիվրա: Ամբողջնիստովպատկերվածօձըերրորդնիստըբաժանումէերկումասի: Օձիցներքև` մարդուպատկերէ` հնարավորէհանգուցյալ, ինչպեսնաևսովորականայծևցլիկ, իսկօձիցվերև` Կենացծառ, ցուլ, մարդ, որիմիձեռքումմանգաղանմանգործիքէ, իսկմյուսում` ինչ-որիր, այնուհետև` այծևայծիկ: Մուրադսարիժայռապատկերները, հիմնականումնմանլինելովՀայկականլեռնաշխարհիմյուսվայրերումսփռվածժայռապատկերներին, աչքիենընկնումմիքանիառանձնահատկություններով, որոնցովէականորենտարբերվումենմյուսներից: Այդժայռապատկերներըծեծվածենայնսալաքարերիվրա, որոնքգտնվելովձորակումևհարակիցտարածքներում, գարնանըողողվելենհալոցքիցառաջացածջրերով:

Ժայռապատկերներըգրեթեամբողջությամբծիսականնշանակությանխորհրդակիրպատկերներեն:

Ամենայնհավանականությամբ, ժայռապատկերներըեղելենսրբազանվայրում, որտեղքրմերը, ջրերըքաշվելուցհետո, իրականացրելենծիսակատարություններ: Հալոցքաջրերիցազատվածբազալտիհարթմակերեսիվրապահպանվելենծիսականբնույթիարձանագրություններ: Կազմակերպվելեննաևխնջույքներ, որիմասինէվկայումնաևմեծբազալտիմակերեսինարվածտոնակատարությանպատկեները: Թեպետստեղծվածպատկերներըտևականժամանակիարդյունքեն, բայցդրանցկերտումըհիմնականումկատարվելէնույնտեխնիկականեղանակներով: Այսփաստնինքնինվկայումէ, որՀայկականլեռնաշխարհումբնակվածմարդուկենցաղումևբնապաշտականհավատալիքներիծիսակարգումժայռապատկերներնունեցելենիրենցուրույննշանակությունը: Ժայռապատկերներիփորագրությանտեխնիկանփոխանցվելէսերնդեսերունդ, ինչըխոսումէմերնախնիներիավանդապաշտությանևարմատացածբարքերըհարգելուուկարևորելուիրողությանմասին: Նրանքհավատացելենկյանքիհավերժությանը, բնությանզարթոնքին, լույսիաստվածայինբնույթինևջրիկենարարզորությանը: Այսամենըհետագայումպարարտհողստեղծեցքրիստոնեությունըորպեսպաշտոնականկրոնընդունելուհամար, քանիորայնևսխարսխվածէրլույսի, հավերժության, ավանդապաշտության, վարքիուբարոյականությանկանոններիվրա:

Էլավելիհետաքրքիրտեղեկություններայստեղ՝

Ժայռապատկերներ

• 

• 

     Vanevan Monasteryis a monasterylocated along a gorgesouth of the village of Artsvanist, southeast of Lake Sevanin the Gegharkunik Provinceof Armenia. The main church of Saint Grigor, was built in 903 by Prince Shapuh Bagratuniand his sister Mariam, siblings of King Smbat I. The church located on the southern end may have been built around the same time, while the gavitbetween the two was added at a later point in time. Saint Grigor was renovated and restored by King Gagik Iof the Bagratiddynasty in the late 10th century. During this restoration a surrounding wall was built.

The church has four central archesthat widen progressively. An addition of a corner course between the arch bands allows this to occur. Vanevan and Tatevare the earliest such examples of this. Saint Grigor’s drumis octagonalfrom the interior and exterior with an inscription on the latter that dates the church. The drums of both churches have an identical decorative molded band, leading to the belief that they were contemporaneous with one another. Only the dome on the main church has survived, while the drum and dome of the other have since collapsed.

Behind the monastery is a spring and cave which leads out to the top of the ravine. It is said that it was once used as an escape route from Turkish invaders. Headed east up the side of the ravine behind the monastery not too far away is a large but now broken khachkar monument. Also in the vicinity just south of Artsvanist is an early cemetery and remains of a church. Approximately three kilometers south of this is Kolataki Saint Astvatsatsin Church from the late 9th – early 10th century and Hnevank from the 10th century. Nearby is also the cyclopean fortress Bruti Berd.